Recensies

Soziale Gerechtigkeit in Anjou im elften Jahrhundert

Soziale Gerechtigkeit in Anjou im elften Jahrhundert

Michael Hohlstein - Henk Teunis, The appeal to the original status. Social justice in Anjou in the eleventh century. Middeleeuwse Studies en Bronnen, XCI (Hilversum: Verloren 2006) 224 p. ISBN 90-6550-904-6 €20,00

Der Gedanke, dass Gerechtigkeit die Grundtugend menschlicher Vergemeinschaftung ist, lässt sich bis in die antike Moralphilosophie zurückverfolgen. Mittelalterliche Autoren begriffen iustitia als einigendes Band der menschlichen Gesellschaft.

’Gnotosolitos parvus’ van Arnold Gheyloven

Gnotosolitos parvus

Rudolf van Dijk - Anton G. Weiler, Het morele veld van de Moderne Devotie, weerspiegeld in de ’Gnotosolitos parvus’ van Arnold Gheyloven van Rotterdam, 1423. Een Summa van moraaltheologie, kerkelijk recht en spiritualiteit voor studenten in Leuven en Deventer. Middeleeuwse Studies en Bronnen, XCVI. (Hilversum: Verloren, 2006). 376 p. ill. ISBN 9065509364 €37,00

De broeders van het gemene leven lieten zich gewoonlijk niet in met direct onderwijs. Zij beperkten zich tot invloed op benoemingen van geestverwante krachten in schoolbesturen en lerarencolleges enerzijds en tot studieuze ondersteuning en spirituele vorming van interne leerlingen in hun eigen convicten anderzijds. Over hun bemoeienissen met de scholieren (scholares clerici, ’clercken’) is sinds fundamentele studies als van C. van der Wansem en R.R. Post veel bekend.

De Onze-Lieve-Vrouwekerk te Breda uitvoerig maar onoverzichtelijk beschreven

OLV-Kerk Breda

Arie de Groot - G.W.C. van Wezel e.a., De Onze-Lieve-Vrouwekerk en de grafkapel voor Oranje-Nassau te Breda. De Nederlandse Monumenten van Geschiedenis en Kunst. Geïllustreerde Beschrijving uitgegeven in opdracht van de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (Zeist/Zwolle: Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders 2003). 484 p. € 49,95.

Weinig middeleeuwse kerken in Nederland hebben zoveel van hun voorreformatorische inrichting behouden als de Grote of Onze-Lieve-Vrouwekerk in Breda. Met name de rijkdom aan gotische en renaissance grafmonumenten die men er aantreft, is in Nederland onovertroffen. Deze monumenten zijn vooral te danken aan de Nassaus, die vanaf 1403 over Breda regeerden en de kerk tot hun mausoleum maakten. Wat er verder bewaard bleef - koorgestoelte, doopvont, hekwerken, altaarstukken, schilderingen - is misschien minder uniek maar wel van hoge kwaliteit, beantwoordend aan de status van een rijke stadsparochiekerk. Aan deze kerk was bovendien een kapittel van twaalf kanunniken verbonden, opgericht in 1303.

Sociale perceptie en maatschappelijke positionering door religieuzen

Rudi Künzel - Steven Vanderputten, Sociale perceptie en maatschappelijke positionering in de middeleeuwse monastieke historiografie. 8ste-15de eeuw 2 dln. (Brussel, Algemeen Rijksarchief, 2001).

Steven Vanderputten heeft een doorwrocht en interessant boek geschreven, dat een snellere recensie verdiend had; mijn excuus daarvoor. Onderwerp van het boek is ’de groepsgebonden ervaring van het verleden in het middeleeuwse kloosterwezen’ (p. 17).

Negende Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis

Jaarboek MG 9

Valerie Vermassen - Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis 9 (Hilversum: Verloren/Stichting Bevordering Middeleeuwse Studies 2006), 254 p., € 25,00.

De negende jaargang van het Jaarboek voor Middeleeuwse Geschiedenis (2006) bevat zes bijdragen.

Waterstaats- en nederzettingsgeschiedenis in de Zeeuwse en Hollandse delta in de Middeleeuwen

Land, water en bewoning

Jan Kuys - Peter A. Henderikx, Land, water en bewoning. Waterstaats- en nederzettingsgeschiedenis in de Zeeuwse en Hollandse delta in de Middeleeuwen. Keuze uit de verspreide opstellen bezorgd door Bas van Bavel, Gerrit van Herwijnen en Kees Verkerk (Hilversum 2001), 351 blz., ISBN 90-6550-656-X €35,-

Deze bundel zag het licht ter gelegenheid van het afscheid van Peter Henderikx als hoogleraar in de Nederzettingsgeschiedenis van de Nederlanden in de Middeleeuwen aan de UvA op 1 oktober 2001. Henderikx sloot toen een loopbaan af die hij in 1966 begonnen is in het archiefwezen, waarna hij in 1971 aan de UvA Z.W.O-onderzoeker werd en vervolgens in 1974 wetenschappelijk medewerker.

Friese Vrijheid of Upstalsboomfetisjisme?

Friesische Freiheit

E.H. (Guus) Bary - Hajo van Lengen, Rainer Driever und Willem Kuppers (hrsg.), Die Friesische Freiheit des Mittelalters. Leben und Legende (Aurich, Ostfriesische Landschaftliche Verlags- und Vertriebsgesellschaft mbH 2003), 512 p., ISBN 3-932206-30-4, € 45,-

Hebben de Friezen iets chauvinistisch of zelfs iets nationalistisch? Gaan zij prat op hun eigen symbolen of herdenkingen zoals die van de slag bij Warns in 1245, waarin zij de graven van Holland van zich afschudden? De pogingen zich los te maken van al te opdringerige heren van buiten het gebied of later zelfs van de in de eigen landsgemeenten opkomende hoofdelingen hebben in de historiografie geleid tot de notie van ’Friese Vrijheid’ als aanduiding voor (een bepaalde mate van) autonomie.

Norbertijnen en hun economische en spirituele omgeving

Janick Appelmans - Herman Janssens (ed.), Norbertijner Abdij-economie en Landschap. Bijdragen van de contactdag 14 (Averbode: Werkgroep Norbertijner Geschiedenis in de Nederlanden, 2004) 63 p. ill krtn € 6,-

Herman Janssens (ed.), Norbertijnen en Zielzorg. Bijdragen van de contactdag 15 (Averbode: Werkgroep Norbertijner Geschiedenis in de Nederlanden, 2005) 101 p. ill krtn € 7,-

De tweede religieuze vrouwenbeweging in twee Nederlandse steden

Bruiden van Christus

J.A. (Hans) Mol - Madelon van Luijk, Bruiden van Christus. De tweede religieuze vrouwenbeweging in Leiden en Zwolle, 1380-1580 (Zutphen 2004), ISBN 90-5730-293-4

Het is al weer ruim drie jaar geleden dat Madelon van Luijk aan de VU promoveerde op een proefschrift over de religieuze vrouwengemeenschappen in Leiden en Zwolle tussen 1380 en 1580. De hier besproken handelseditie kwam pas in 2004 op de markt, maar had wel eerder in SIGNUM aan de orde gesteld moeten worden, te meer ook omdat het een belangrijk boek betreft, als eerste van de studies die in het kader van het door NWO gefinancierde project ’De derde orde van Franciscus in het bisdom Utrecht’ aan de VU werden uitgevoerd. Diverse omstandigheden hebben het tijdig afmaken van de recensie verhinderd, waarvoor ik nederig mijn verontschuldigingen aan de auteur, de uitgever en de redactie aanbied.

De derde orde van Sint-Franciscus in het middeleeuwse bisdom Utrecht

De derde orde van Sint-Franciscus

Valerie Vermassen - Hildo van Engen, De derde orde van Sint-Franciscus in het middeleeuwse bisdom Utrecht. Een bijdrage tot de institutionele geschiedenis van de Moderne Devotie (Hilversum, Verloren, 2006), 488 p., ISBN 90-6550-920-8.

De op 15 juni 2006 verdedigde en recent gepubliceerde dissertatie van H. van Engen vult een lacune in het brede onderzoeksveld van de Moderne Devotie. In negen helder gestructureerde hoofdstukken geeft hij een overzicht van de institutionele geschiedenis van de derde orde in het bisdom Utrecht tot in de zestiende eeuw.